Kategoria: Finanse

Roszczenie

Roszczenie to w prawie cywilnym prawo podmiotowe lub częściej jego element, którego treścią jest uprawnienie do żądania od oznaczonej osoby zachowania się w określony sposób. Jest to jedno z kluczowych i jednocześnie najbardziej spornych pojęć teorii prawa cywilnego, co skutkuje znacznym stopniem ogólności proponowanej definicji. Osobę, której przysługuje roszczenie określa się mianem wierzyciela, zaś ten, na kim ciąży obowiązek zadośćuczynienia roszczeniu, nazywany jest dłużnikiem. Kilka roszczeń wynikających z tych samych okoliczności pomiędzy tymi samymi osobami to wierzytelność albo dług. Pojęć tych można używać zamiennie bacząc, że pierwsze podkreśla raczej prawa wierzyciela, zaś drugie obowiązki dłużnika.

Powstanie roszczenia
Roszczenie ma swoje źródło w licznych zdarzeniach prawnych doniosłych z punktu widzenia przepisów prawa cywilnego. Przykładowo wymienić można prawo własności (roszczenie o wydanie rzeczy właścicielowi), umowę sprzedaży (roszczenie o zapłatę ceny), czyn niedozwolony (roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej deliktem), czy też wręcz same okoliczności faktyczne (roszczenie o przywrócenie naruszonego posiadania).

Dochodzenie roszczenia
Do istoty pojęcia roszczenia należy również przyznanie mu ochrony sądowej. Odmowa spełnienia obowiązku przez dłużnika uprawnia wierzyciela do dochodzenia swych praw przed sądem. Sądowe stwierdzenie zasadności roszczenia wierzyciela następuje w formie wyroku, który następnie podlega wykonaniu przez komornika. W wyjątkowych, ściśle przewidzianych przez prawo, wypadkach monopol sądu na rozstrzyganie sporu podlega ograniczeniu na rzecz samopomocy polegającej na samodzielnej ochronie własnego prawa.

Wygaśnięcie i przedawnienie roszczenia
Roszczenie wygasa, gdy dłużnik zastosował się do treści obowiązku (np. spłacił dług), został zwolniony przez wierzyciela z obowiązku albo gdy przepis szczególny tak stanowi. Roszczenie wyjątkowo może także wygasnąć wskutek samego upływu czasu. Natomiast co do zasady uchylanie się dłużnika od spełnienia świadczenia i brak odpowiedniej reakcji wierzyciela prowadzi po pewnym okresie do jego przedawnienia. Wprawdzie przedawnione roszczenie nie przestaje istnieć, ale dłużnik zyskuje przed sądem prawo do odmowy spełnienia świadczenia bez żadnych negatywnych konsekwencji. Jeśli jednak spełni je dobrowolnie, to mimo przedawnienia nie może domagać się zwrotu. Roszczenia niemajątkowe oraz roszczenie o wydanie nieruchomości nie przedawniają się nigdy.

Roszczeniem w ujęciu procesowym jest każde zamieszczone w pozwie żądanie udzielenia przez sąd ochrony prawnej powodowi. Roszczenie formalne odpowiada roszczeniu cywilnoprawnemu tylko w przypadku powództwa o świadczenie – najczęściej o zapłatę lub o wydanie rzeczy. Poza tym jest pojęciem szerszym, bowiem obejmuje także żądanie potwierdzenia przez sąd skuteczności skorzystania przez powoda ze swojego prawa kształtującego lub zarzutu materialno-prawnego – tak w przypadku powództwa o ustalenie prawa lub stosunku prawnego. Wreszcie w zakresie pojęcia roszczenia procesowego mieści się nadto prawo żądania sądowej zmiany treści stosunku prawnego w oparciu o szczególny przepis ustawy – tak przy powództwach o ukształtowanie.

 

Wierzytelność

Wierzytelność to uprawnienie do żądania spełnienia świadczenia z określonego stosunku zobowiązaniowego przysługujące wierzycielowi wobec dłużnika i składające się z jednego lub wielu roszczeń lub praw kształtujących.

Wierzytelność jest antonimem długu, jeżeli na X ciąży dług wobec Y, to Y ma wierzytelność w stosunku do X. W języku prawniczym sformułowania tego używa się głównie dla scharakteryzowania pozycji wierzyciela.

Występują różne rodzaje wierzytelności, związane z określonym rodzajem działalności, posiadające określone cechy charakterystyczne np. wierzytelność bankowa, wierzytelność ubezpieczeniowa.

Wierzyciel

Wierzyciel to osoba, która może żądać spełnienia świadczenia od innej osoby (dłużnika), z którą łączy ją stosunek zobowiązaniowy. Kodeks cywilny nie definiuje pojęcia wierzyciela explicite (wprost); definiuje jedynie konstrukcje zobowiązania (czyli stosunku zobowiązaniowego); zgodnie z przepisem art. 353 kc – zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić.

Zobowiązanie jest zatem stosunkiem prawnym, którego stronami są wierzyciel i dłużnik. Upraszczając – zobowiązanie z pozycji dłużnika określa się jako dług, ze strony wierzyciela zaś jako wierzytelność.

Przedmiotem zobowiązania jest świadczenie, które polega na działaniu lub zaniechaniu. Świadczenie to zachowanie dłużnika zgodne z treścią zobowiązania, polegające na zadośćuczynieniu godnemu ochrony interesowi wierzyciela.

Categories: Finanse

Tags: ,

Dług

Dług to świadczenie – obowiązek, wynikające ze stosunku zobowiązaniowego, które dłużnik jest zobowiązany spełnić na rzecz wierzyciela.

Dług jest antonimem wierzytelności, jednak w języku prawniczym sformułowania tego używa się głównie dla scharakteryzowania pozycji dłużnika.

Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a także, jeśli istnieją ustalone zwyczaje w tym zakresie, w sposób im odpowiadający. W ten sam sposób powinien współdziałać wierzyciel.

Zgodnie z przepisem art. 519 kodeksu cywilnego, dług może zostać przeniesiony na osobę trzecią poprzez umowę. Przeniesienie długu wymaga zgody wierzyciela, jeśli umowa zawarta jest między dłużnikiem i osobą trzecią lub zgody dłużnika jeśli umowa o przejęcie długu zawierana jest między wierzycielem a osobą trzecią.

W języku potocznym mylone bywa przejęcie długu z cesją wierzytelności, uregulowaną w art. 509 kodeksu cywilnego, podczas gdy przejęcie długu jest w swej istocie przejęciem obowiązków, a cesja wierzytelności zbyciem praw. Podmiot, który kupuje wierzytelność, wchodzi we wszystkie prawa i obowiązki wierzyciela.

Dłużnik to osoba zobowiązana do spełnienia świadczenia na rzecz innej osoby (wierzyciela) na podstawie łączącego je stosunku zobowiązaniowego. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji odpowiednikiem dłużnika jest zobowiązany.

Umorzenie długu to dobrowolne anulowanie całości lub części zadłużenia w ramach porozumienia umownego pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem. Umorzenie długu może nastąpić w wyniku pozytywnej odpowiedzi wierzyciela na prośbę dłużnika, w której zawarte zostały obiektywne argumenty uzasadniające brak możliwości spłaty zadłużenia.

Pożyczka hipoteczna

Pożyczka hipoteczna to pożyczka, której głównym zabezpieczeniem jest hipoteka na nieruchomości, do której pożyczkobiorca ma prawo własności (nieruchomość taka nie może być obciążona kredytem). Na ogół pożyczka hipoteczna ma charakter długoterminowy (ok. 15-20 lat), a jej wartość wynosi ok. 70% wartości zastawionej nieruchomości (w szczególnych przypadkach może sięgać do 100% wartości).

W przeciwieństwie do kredytu hipotecznego środki finansowe uzyskane poprzez zaciągnięcie pożyczki hipotecznej mogą być przeznaczone na dowolny cel. Zazwyczaj pożyczki hipoteczne mają niższe oprocentowanie niż kredyty konsumpcyjne z uwagi na zabezpieczenie w postaci ustanowionej na rzecz banku hipoteki na nieruchomości.

Procedura zaciągnięcia pożyczki hipotecznej może być długotrwała ze względu na konieczność uzyskania wpisu do księgi wieczystej nieruchomości i jej ubezpieczenia.

Pożyczki społecznościowe

Pożyczki społecznościowe lub pożyczki społeczne, polegają na zawieraniu transakcji pożyczek bezpośrednio pomiędzy osobami fizycznymi poprzez serwisy internetowe, bez pośrednictwa tradycyjnych instytucji finansowych.

Pierwszym serwisem tego typu był założony w Wielkiej Brytanii „Zopa”. Model biznesowy Zopa polegał na wymianie środków finansowych między osobami, które dysponują nadwyżką finansową i mają do zaoferowania wolne środki pieniężne oraz tymi, którzy chcą je pożyczyć. W niedługim czasie w ślad za nimi poszły inne państwa.

W Polsce pożyczki społecznościowe pojawiły się w 2008 roku. W czerwcu 2013 r. było 6 serwisów typu social lending.

Różnią się one głównie pod względem wielkości transakcji, jakie mogą być zawierane pomiędzy uczestnikami, oraz rozwiązaniami w zakresie ochrony pożyczkodawców i pożyczkobiorców.

 

Pożyczka gotówkowa

Pożyczka gotówkowa to umowa, na podstawie której pożyczkodawca udostępnia na określony czas pożyczkobiorcy określoną sumę środków pieniężnych, zaś pożyczkobiorca zobowiązuje się w umówionym terminie zwrócić pożyczoną sumę środków pieniężnych, oraz wynagrodzenie (opłatę, odsetki) dla pożyczkodawcy z tytułu ich udostępnienia.

Umowa o pożyczkę gotówkową powinna być zawarta w formie pisemnej, o ile przepisy prawa nie stanowią inaczej. Od 8 września 2016 r. art. 720 par. 2 k.c. stanowi, że umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej. Umowa pożyczki na niższą kwotę może przyjąć formę ustną. Treść takiej umowy została przez ustawodawcę określona w Rozdziale 3 ustawy o kredycie konsumenckim. w celu zapewnienia jak najwyższego stopnia ochrony prawnej konsumentowi jako podmiotowi nieprofesjonalnemu.

Pożyczki mogą udzielić wszystkie podmioty mające zdolność do czynności prawnych, zarówno osoby fizyczne, osoby prawne, jak i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Odróżnia je to od kredytu, którego zgodnie z prawem udzielić mogą wyłącznie banki. Każda umowa, także i ta dotycząca pożyczki, musi jasno określać strony umowy, czyli zaznaczyć kto bierze udział w danej transakcji i jaką rolę pełni. Aby pożyczka taka mogła dojść do skutku – zgodnie z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim przed zawarciem umowy instytucja pożyczająca środki ma obowiązek dokonania oceny ryzyka kredytowego.

Pożyczka udzielania przez instytucję finansową nie musi określać celu, na jaki jest przeznaczona – w niektórych przypadkach taki charakter pożyczki stanowi element kampanii marketingowej mającej zwrócić uwagę konsumentów na daną ofertę. Zazwyczaj jednak cel pożyczki jest w umowie precyzyjnie określony.
Istotna jest również informacja o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania oraz całkowitej kwocie do zapłaty, która powinna być ustalona w dniu zawarcia umowy wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia. Opłaty nie mogą przekroczyć maksymalnych poza odsetkowych kosztów kredytu.

Karta kredytowa

Karta kredytowa to karta płatnicza, której wydanie jest związane z przyznaniem limitu kredytowego przez wydawcę karty, np. bank. W związku z tym najczęściej weryfikowana jest zdolność kredytowa klienta wnioskującego o przyznanie karty. Operacje wykonane przez posiadacza karty rozliczane są w ramach przyznanego limitu.

Zwykle do wydania karty kredytowej nie jest potrzebne posiadanie rachunku płatniczego u wydawcy. Okresowo (co miesiąc) wydawca karty (np. bank) przysyła posiadaczowi karty wyciąg (zestawienie transakcji) z dokonanych operacji wraz z informacjami dotyczącymi spłaty. Limit kredytowy związany z kartą jest zazwyczaj oprocentowany wyżej niż linie kredytowe przyznawane do rachunków bieżących/oszczędnościowo-rozliczeniowych.

Karta kredytowa a karta debetowa
Karta kredytowa, jak i karta debetowa służą do płacenia za zakupy w sklepie stacjonarnym i internetowym. Można nimi wypłacać środki, choć karta kredytowa ma najczęściej wyższe prowizje.

Karta debetowa przypisana jest do konta osobistego. Przy dokonywaniu transakcji za pomocą karty debetowej lub wypłacaniu nią pieniędzy z bankomatu, kwota do zapłaty jest pobierana z przypisanego do niej konta. Karta kredytowa natomiast nie jest powiązana z kontem bankowym – jest to rodzaj kredytu, z którego właściciel karty korzysta do wysokości przyznanego limitu

Banki mogą naliczać opłaty za posiadanie karty kredytowej nawet w przypadku, jeśli posiadacz karty w ogóle nie korzysta z przyznanego limitu kredytowego. Motywem zachęcającym klientów do posiadania kart kredytowych są proponowane przez wydawców kart systemy premiowe, np. różnego rodzaju programy punktowe, w których klient za każdą wykonaną kartą kredytową transakcję otrzymuje punkty wymienne na nagrody.

Kredyt konsumencki

Kredyt konsumencki to kredyt udzielany konsumentowi przez kredytodawcę, który czyni to w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, na cele prywatne, tj. niezwiązane z działalnością gospodarczą i zawodową.

Kredyty te w Polsce regulowane są przez ustawę z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Ustawa ta reguluje prawa i obowiązki związane z kredytami konsumenckimi. Definicja ustawowa pod pojęciem kredytu konsumenckiego obejmuje kilka form prawnych umów:

pożyczki,
kredytu w rozumieniu przepisów prawa bankowego,
o odroczeniu konsumentowi termin spełnienia świadczenia pieniężnego, jeżeli konsument jest zobowiązany do poniesienia jakichkolwiek kosztów związanych z odroczeniem spełnienia świadczenia,
o kredyt, w której kredytodawca zaciąga zobowiązanie wobec osoby trzeciej, a konsument zobowiązuje się do zwrotu kredytodawcy spełnionego świadczenia,
o kredyt odnawialny.

Umowa kredytu konsumenckiego powinna zostać zawarta na piśmie chyba że odrębne przepisy przewidują inną szczególną formę. Kredytodawca zobowiązany jest dostarczyć kredytobiorcy egzemplarz umowy. Umowa powinna być sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla konsumenta.

Kredytobiorca ma prawo do spłaty kredytu przed terminem, a kredytodawca nie może uzależnić wcześniejszej spłaty kredytu od jego poinformowania przez konsumenta. Wcześniejsza spłata kredytu może się wiązać z koniecznością zapłaty prowizji, którą kredytodawca może zastrzec w umowie. W przypadku spłaty części lub całości kredytu przed terminem kredytodawca jest zobowiązany do zwrotu zapłaconych prowizji i opłat proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas korzystania z kredytu.

Konsument może odstąpić od umowy, bez podania przyczyny, w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy. Wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy kredytobiorca otrzymuje od kredytodawcy przy zawarciu umowy. Aby skorzystać z prawa odstąpienia od umowy, kredytobiorca musi doręczyć (na adres wskazany przez kredytodawcę lub pośrednika kredytowego) oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Konsument nie ponosi kosztów związanych z odstąpieniem od umowy o kredyt konsumencki, z wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kredytu.

Konsument jest zobowiązany zwrócić niezwłocznie kredytodawcy kwotę udostępnionego kredytu wraz z odsetkami nie później niż w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy.

Kredyt w rachunku kredytowym

Kredyt w rachunku kredytowym to kredyt, który wymaga otwarcia odrębnego rachunku kredytowego, na którym będą dokonywane dyspozycje i przeksięgowania (w przeciwieństwie do kredytu w rachunku bieżącym, którego spłata następuje poprzez obciążenie rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorcy). Kredyty udzielane w ramach rachunku kredytowego są najczęściej krótko- i średnioterminowe. Prowadzenie oddzielnego rachunku kredytowego dla poszczególnych kredytów pozwala na bardziej przejrzyste monitorowanie ich wykorzystania i spłaty.

Kredyt w rachunku kredytowym może zostać przykładowo udzielony jako:

kredyt docelowy – przeznaczony na finansowanie jednej określonej transakcji lub inwestycji;
kredyt na wymagane zobowiązania – kilkumiesięczny, z reguły nieodnawialny, którego zaciągnięcie wynika z problemów z uregulowaniem zobowiązań ze środków własnych danej jednostki;
kredyt kasowy – udzielany w związku z chwilowym brakiem gotówki w kasie;
kredyt sezonowy – finansowanie powstałych potrzeb w związku z przesunięciem wpływów i nakładów eksploatacyjnych spowodowanych specyfiką produkcji lub świadczonych usług;
linia kredytowa – umożliwienie kredytobiorcy zadłużania się do określonego limitu kwotowego, który jest określony w umowie zawartej z bankiem. Kredyty w ramach linii kredytowej mogą być zaciągane w różnych terminach i na różne cele.